Ιστορικά στοιχεία του χωριού μας

Δόλοπες οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής μας. Κατοικούσαν σε διάρπαρτους μικρούς οικισμούς διαχωρισμένοι, λόγω του γεωγραφικού ανάγλυφου και των περιορισμένων πόρων διαβίωσης. Έλαβαν μέρος στον Τρωϊκό πόλεμο με το στρατό των Μυρμιδόνων του Αχιλλέα. Περιοχές όπως το Γλα και τοποθεσίες όπως «Παλιοχώρι» και άνωθεν του το «Κρι», φανερώνουν μια τέτοια πρώιμη οίκηση.

Η παλιά εκκλησία της Αγίας Τριάδας!

Το όνομα, πάντως, του δικού μας χωριού φανερώνει μεταχριστιανική οίκηση. Κατά μια άποψη χτίστηκε εκκλησία Αγία Τριάδα και γύρω της σιγά σιγά δημιουργήθηκε το χωριό με το ίδιο όνομα. Κατά τον Δ. Καραπιπέρη στην περιοχή μας χτίστηκε Μοναστήρι φρουριακού τύπου για ασφάλεια με δύο εκκλησίες κολλητά κτισμένες, την Αγία Τριάδα και τον Άγιο Νικόλαο, κάτι που δεν συνηθίζεται σε ναούς μικρών χωριών παρά μόνο σε ιερές μονές. Όμως προς αυτή την άποψη συνηγορούν οι τοποθεσίες Καλοέργια και Κούκια που δηλώνουν παρουσία καλογήρων και κολίγων-υπηρετών του μοναστηριού. Καθώς και ο Παλιαηλιάς σιου Αλαμάγκα που πιστεύεται ότι ήταν μετόχι ή καλύτερα κρυψώνα των μοναχών της Αγίας Τριάδας. Τέτοια μικρά μοναστήρια κτίστηκαν την Παλαιολόγια περίοδο 1261-1400 περίπου. Έτσι πιστεύεται ότι η σταδιακή εγκατάσταση και δημιουργία του χωριού μας αρχίζει απ’ αυτήν την περίοδο.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα οθωμανικά φορολογικά αρχεία (2009), το χωριό μας φορολογείται τα έτη 1662 μέχρι και το 1678. Και ενώ το χωριό μας ανήκει στην επαρχία Αγράφων του καζά (ιεροδικαστική περιφέρεια) Λάρισας – Φαναριού, του σαντζακίου Τρικάλων, για τα έτη στα οποία αναφέρονται τα αρχεία, στις πράξεις παραχώρησης τιμαρίων, φέρεται να ανήκει στην επαρχία Δομοκού του σαντζακιού της Ναυπάκτου.

Ο πληθυσμός του χωριού μας υπολογίστηκε τότε στους 450-500 κατοίκους. Όμως επειδή δεν αναφέρονται τα χωριά Έλοβα και Αραχωρίτσα που καταγράφηκαν στο 1640 στην πρόθεση της Ι.Μ. Ρεντίνας, πιστεύουμε ότι η Αγία Τριάδα συμπεριλάμβανε και αυτά τα χωριά. Επίσης καταγράφεται τέταρτο ως προς τη φοροδοτική ικανότητα μεταξύ των 116 οικισμών της επαρχίας Αγράφων, όπως ονομάζεται η περιοχή μας πριν την κατάκτηση από τους Οθωμανούς στο 1393 περίπου. Τη βρίσκουμε με αυτό το όνομα σε βυζαντινά εκκλησιαστικά αρχεία του 1282 και λέγεται ότι ονομάστηκε έτσι η περιοχή κατά την Εικονομαχία, επί αυτοκράτορα Κων/νου Κοπρώνυμου (741-775).

Ι.Μ. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στη Βράχα

Από τα μέσα του 18ου αιώνα (1750) και μέχρι την επανάσταση του 1821, εμφανίζεται μια λαμπρή περίοδος για το χωριό μας και την ευρύτερη περιοχή. Έχουμε δύο δυνατούς κινητήριους μοχλούς στην περιοχή, δύο πόλους προόδου και εξέλιξης. Ο ένας οικονομικός, ο άλλος πνευματικός.

Η οικογένεια Χατζηδήμου χρηματοδοτεί το κτίσιμο της Ι.Μ. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στη Βράχα από το 1745 ως το 1758. Ο γιος Δημήτριος Χατζηδήμου δωρίζει επίσης εικόνες το 1784, ενώ το 1767 δωρίζει στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας Ευαγγέλιο με ασημένια επένδυση, το οποίο σήμερα είναι στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα. Το 1769 δίνουν 25 γρόσια για κατασκευή καλυβιού στα Γάβρινα Βράχας. Σε καταγραφές της Ι.Μ. Ρεντίνας, μεταξύ 1700-1800, στην πρόθεση έγραφε ο Χατζηδήμος ένα όνομα Κοντίλω για 600 άσπρα.

Ι. Μ. Παναγίας Δομιανών

Το ίδιο όνομα, Κοντίλω, με το Γεώργιος προσκυνητής και Αφέντω είναι καταγεγραμμένο στην πρόθεση της Ι.Μ. Δομιανών.

Ψάχνοντας βρέθηκε μεγάλη οικογένεια Χατζηδήμων εξ Αγράφων στην Φιλιππούπολη της σημερινής Βουλγαρίας, που καταγίνονταν με το ράψιμο και εμπόριο του Αμπά, ένα είδος χοντρού μάλλινου υφάσματος. Ήταν ράφτες, αμπατζήδες δηλαδή και έμποροι. Στα 1707 ένας Χατζηδήμος ήταν επικεφαλής του σιναφιού των Αγραφιωτών αμπατζήδων που έλεγχαν αποκλειστικά αυτόν τον τομέα. Συναποτελούσαν την αριστοκρατική τάξη των λεγόμενων «Τσορμπατζήδων». Πιστεύεται ότι αυτοί οι Χατζηδήμοι ήταν Αγιατραδίτες και οικονομικά δυνατοί, έχοντας έτσι τη δυνατότητα να κάνουν τόσες δωρεές.

Ο άλλος πόλος, ο πνευματικός, αφορά στον ιερέα Γεώργιο, ο μετέπειτα μετανομασθείς σε Γαβριήλ ιερομόναχο. Ως ιερέας του χωριού, προς το τέλος του καλοκαιριού του 1775, ιδρύει με τον ιεροκήρυκα Δωρόθεο Βουλισμά, τη Σχολή Γραμμάτων Αγίας Τριάδας.

Μοναστήρι Προφήτης Ηλίας

Το 1785 μέχρι το 1795, χτίζει το υπάρχον σήμερα μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, στο χωριό μας. Είναι αντιγραφέας κωδίκων του Γόρδιου με κατά πάσα πιθανότητα συμμετοχή στα Ορλοφικά του 1170. Είναι επίσης επίτροπος, ορισμένος από τον επίσκοπο Λιντζάς και Αγράφων Διονύσιο, για την επίβλεψη της κατασκευής της Ι. Μ. Παναγίας Δομιανών.

Βλέπουμε, ότι πίσω από τα τρία σπουδαιότερα μνημεία- μοναστήρια της περιοχής μας, των Δομιανών, της Βράχας, και της Αγίας Τριάδας, βρίσκονται Αγιατραδίτες. Δημιουργικοί άνθρωποι, φωτισμένα μυαλά, ακτινοβολούντες φάροι προς μίμηση για μας τους απογόνους τους, όπως και ο ιερέας Άνθιμος, που πιστεύουμε ότι είναι ο μετέπειτα, το 1802, αρχιδιάκονος Άνθιμος της Επισκοπής Υπάτης και αντικαθιστά τον επίσκοπο Πολύκαρπο στη Μητρόπολη Υπάτης που έχει αποσπασθεί στο Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη, για τέσσερα περίπου χρόνια (1802-1806). Το 1819 αναχωρεί για το Άγιο Όρος, όπου εκοιμήθη.  Είναι δε ο συντάξας του «Κώδικα Υπάτης».

Η Αγία Τριάδα κατά την επανάσταση του 1821 είχε περί τους 300 κατοίκους χωρίς Τούρκους να κατοικούν στο χωριό. Συμμετέχει στην επανάσταση με καταγεγραμμένους 20 περίπου αγωνιστές που πιθανότατα να είναι πολύ περισσότεροι. Την περίοδο αυτή γίνονται δύο μάχες στο χωριό μας. Το 1822, μεταξύ στρατευμάτων του Δράμαλη, που προσπαθεί να εκκαθαρίσει τη Ρούμελη πριν κατέβει στην Πελοπόννησο και ελληνικών δυνάμεων που συγκροτεί ο Ζώτος από τη Φουρνά, ο Λογοθέτης του Αλή Πασά, όπου μαζί του πολεμούν Κεφαλήνες μισθοφόροι του Κ. Μεταξά. Το 1828, ο Ράγκος με στρατεύματα προσπαθεί να στριμώξει τους Τούρκους του Καρπενήσι, να τους εκδιώξει καθώς και να τους κόψει το δρόμο προς την Καρδίτσα και τον ανεφοδιασμό τους.

Η Αγία Τριάδα μετά την απελευθέρωση και την ενταξή της στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, είναι μια παραμεθόριος περιοχή με έντονη αναρχία και ανασφάλεια για μεγάλο χρονικό διάστημα, Ο Ιωάννης Φραγκίστας, οπλαρχηγός από τους Κατσαντωναίους εγκαθίσταται στο χωριό προσπαθώντας να επιβάλλει την τάξη και νομιμότητα.

Το 1853 η Αγία Τριάδα έχει 64 οικίες και 356 κατοίκους, με τη σύνθεση του πληθυσμού να είναι σχεδόν η ίδια που έφθασε ως τις μέρες μας. Τα ίδια γενεαλογικά δέντρα βρίσκουμε τους δύο αιώνες ελεύθερου βίου, με πολλά επώνυμά μας να έχουν ηπειρώτικες καταγωγές και ρίζες.

Το 1866 χτίζεται το πρώτο κτίριο Δημοτικού Σχολείου στην Πλατεία. Το 1953 το δεύτερο και το 1969-71 το τρίτο που είναι σήμερα στον Αι-Γιάννη.

Η εκκλησία μας Αγία Τριάδα σήμερα

Ο Άγιος Βησσαρίων

Η πρώτη εκκλησία του Αι-Γιάννη  χτίστηκε το 1874 και η σημερινή το 1965. Η εκκλησία του Αγίου Βησσαρίωνος κτίστηκε το 1884 και το τέμπλο έγινε το 1894. Το 1906 κτίστηκε η προηγούμενη εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Ο τρούλος έγινε μετά το 1920. Αντικαταστάθηκε εκ θεμελίων από τη σημερινή το 1975 μέχρι το 1985 (εγκαίνια).

Ο Αι Γιάννης σήμερα

Στους πολέμους των αρχών του 20 αιώνα, Βαλκανικούς, Α΄ Παγκόσμιο και Μικρασιατική εκστρατεία, το χωριό μας συμμετείχε με αρκετούς άνδρες. Στην Μ. Ασία οι χωριανοί στρατιώτες ξεπερνούσαν τους 30, με τίμημα 25 νεκρούς και λίγους τραυματίες. Στους πολέμους της δεκαετίας 40-50, η Αγία Τριάδα είχε μεγαλύτερες απώλειες, ιδιαίτερα στον Εμφύλιο, με πάνω από 60 θύματα. Οι συνέπειες ήταν οδυνηρές με το χωριό μας στο επίκεντρο των γεγονότων. Το Γενικό Αρχηγείο του ΕΛΑΣ έδρευε για ένα μικρό διάστημα, την άνοιξη του 1943, στο χωριό μας. Ο αντίκτυπος αυτών των καταστάσεων, σημάδεψαν τη μικρή μας κοινωνία μετά το 1950 και την επηρεάζουν μέχρι σήμερα.

Διοικητικά το χωριό μας μετά την απελευθέρωση του 1821 ανήκε στο Δήμο Κτημενίων με έδρα τη Φουρνά. Έγινε κοινότητα το 1912 μαζί με τον Άγιο Χαράλαμπο και τα Πετράλωνα, τα οποία ανεξαρτητοποιήθηκαν το 1919. Το 1999, με το σχέδιο «Ι. Καποδίστριας» ιδρύονται 11 δήμοι στην Ευρυτανία, με το χωριό μας να είναι έδρα του Δήμου Κτημενίων μαζί με τα χωριά Δομιανοί, Χόχλια, Πετράλωνα και Άγιο Χαράλαμπο, μέχρι το 2010. Έκτοτε με το σχέδιο «Καλλικράτης» υπαγόμαστε στο Δήμο Καρπενησίου.

Μετά το 1950 αρχίζει μια περίοδος σταδιακής εξέλιξης, αποκατάστασης και επέκτασης των υποδομών βελτίωσης των συνθηκών ζωής της περιοχής, όπως: η κατασκευή αμαξωτού δρόμου που μας συνδέει με το Νεοχώρι και Πλατανιά (1954) και με το Καρπενήσι (1955), η ίδρυση Ταχυδρομικού Γραφείου (1956), η σύσταση δασικού συνεταιρισμού (1955), η ίδρυση συλλόγου Αγιατραδιτών (1961) και αργότερα του συλλόγου Αγιατραδιτών ΗΠΑ, η παροχή, αρχικά με γεννήτρια στον Μύλο από ιδιώτη, ηλεκτρικού ρεύματος στο χωριό (1961) και στη συνέχεια με τη ΔΕΗ (1966), η λειτουργία Νηπιαγωγείου (1970) και η ίδρυση 3ταξιου Γυμνασίου (1975), ενώ Αγροτικό Ιατρείο υπάρχει από τη δεκαετία του 1950.

Το εμπόριο του χωριού εξυπηρετείται από 4-5 παντοπωλεία και η συγκοινωνία από το Καρπενήσι και τη Λαμία. Τα κάστανα έφευγαν από την κεντρική αγορά του Ρέντη για την Αθήνα. Κατά καιρούς υπήρχαν επίσης υποδηματοποιεία, ραφείο, μανάβικο, κουρεία, κρεοπωλεία κλπ. Υπήρχε επίσης η Αποθήκη του Συνεταιρισμού για ζωοτροφές, ο Μύλος για τα αλέσματα και το κρατικό Μονοπώλιο.

Ο μύλος στα μαντάνια!

Μετά τις δύο φυσικές καταστροφές της δεκαετίας του 1960 (την κατολίσθηση το 1963 και το σεισμό το 1966), ακολούθησε ριζική ανοικοδόμηση του χωριού με καινούργια σύγχρονα σπίτια μέσω δανείων, διάνοιξη και διαπλάτυνση των εσωτερικών δρόμων, αποχετευτικό σύστημα, ύδρευση, απομάκρυνση των ζώων από τα κατώγια, εξωτερικά οδικά δίκτυα, κοινοτικό ξενώνα (1978-1979), σφαγεία, εκπαιδευτικά κτίρια, χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων κλπ. Ο χωριανός μας, βουλευτής και υπουργός κατά τη μεταπολίτευση αείμνηστος Χρυσόστομος Καραπιπέρης συνέβαλε πολύ σε αυτούς τους σκοπούς.

Παρόλα αυτά η αστυφιλία έγινε εντονότερη, ιδιαίτερα μετά την στέρηση ικανών οικονομικών πόρων εξαιτίας των ασθενειών που έπληξαν την κασταναπαρωγή του χωριού μας. Τα μεταναστευτικά κύματα βέβαια έρχονται από παλιά. Επί Τουρκοκρατίας προς τη Κωνσταντινούπολη, τη Μολδοβλαχία, την Κεντρική Ευρώπη, στις αρχές του 20ου αιώνα προς Αμερική και Αθήνα και μετά το 1950 προς Γερμανία, Αυστραλία, αλλά και Αμερική, Αθήνα, Λαμία και Καρπενήσι τελευταία. Οι μόνιμοι διαμένοντας σήμερα δεν ξεπερνούν τους 80 με φθίνουσα πορεία.

Στον τομέα του πολιτισμού ξεχωρίζουν τα 3 πανηγύρια του χωριού το χρόνο, που γίνονταν στην εορτή των τριών από τις τέσσερις εκκλησίες μας, με καθοριστική συμμετοχή των Αγιατραδιτών και στα πανηγύρια των γύρω χωριών. Η αγάπη για τα γράμματα οδηγούν τους Αγιατραδίτες να στέλνουν τα παιδιά τους για σπουδές ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα του καθενός. Στα έθιμα ξεχωρίζει αυτό των «μασκαράδων» στα Φώτα που δεν συναντιέται σε άλλο χωριό της Ευρυτανίας και της Φθιώτιδας, αλλά και τα ιδιαίτερα κάλαντα που τραγουδούσαν τα κορίτσια του Λαζάρου.

Τέλος, όσον αφορά στην ταφή των Αγιατραδιτών, μετά το 1821 χρησιμοποιήθηκαν ως νεκροταφεία το προαύλιο της Αγίας Τριάδας, το προαύλιο του Αγίου Ιωάννη, τα Βαβούλια και μετά το 1965 τα Αμπέλια. ‘Εχουν βρεθεί τάφοι στα Λιβάδια των μοναχών του Προφήτη Ηλία, στα Κατσούλια επίσης, εκτιμώντας ότι πρόκειται για ταφές μετακινούμενων κτηνοτρόφων και στου Καβλαγκά τη Ράχη παλιές ταφές.

(Σημείωση: Από τις δημοσιευμένες, στο περιοδικό του Συλλόγου μας, «Αγιατριαδίτικα Γράμματα», πληροφορίες που συγκέντρωσε και παρουσίασε σε ομιλία του ο συγχωριανός μας, εκπαιδευτικός, κ. Κων/νος Καββαδίας του Στυλιανού, στις 12 Αυγούστου 2017, στο πλαίσιο των εγκαινίων του διπλού Μουσείου, στο κτίριο του Δημοτικού Σχολείου του χωριού μας)

Comments are closed.